صبورى / ناصح / ظهير

ديباچهء مصحح 63

شجرة الملوك ( تاريخ منظوم سيستان ) ( فارسى )

بزرگ طايفهء كلانترى در مقابل تاج محمّد خان ايستادگى مىكند . بنابراين ، تاج محمّد خان به بنجار ، كه محلّ اقامت مير مبارز بود ، حمله مىبرد و اموال كلانتر را غارت مىكند . كلانتر چهار همسر داشت كه چون مىدانستند به هنگام فرار مورد بازرسى بدنى قرار نمىگيرند ، جواهرات خود را برداشته و مىگريزند . تنها يكى از زنان او به نام « بىبى سازن » هنگام فرار به جاى جواهرات ، اسناد را در زير چادر خود مخفى و فرار مىكند و بدينگونه بود كه اين اسناد از خطر نابودى نجات يافتند . « 1 » آنچه در مذاكرات تعيين حدود مورد استناد هيئت انگليسى قرار گرفت و براى نشان دادن عدم پيوستگى سيستان به ايران ، از سقوط صفويان تا سال‌هاى معاهدهء پاريس در عهد ناصر الدّين شاه و پس از آن تا زمان اعلان رأى هيئت در سال 1283 ، بر آن تأكيد شد ، اهميّتى اساسى دارد . در اين بخش گلداسميد فقط به پاره‌اى شواهد تاريخى اشاره داشت و البتّه زيركانه ديگر شواهد تاريخى را كه براساس آنها دعاوى ايران دربارهء سيستان اثبات مىشد - از جمله اسناد خاندان كيانى - ناديده گرفت . شجرة الملوك در چنين زمينه‌اى اهميّتى اساسى دارد و به ويژه بخش رويدادهاى مربوط به شاه سلطان حسين تا ملك بهرام خان كيانى تا پايان كتاب كه البتّه همهء دورهء ملك بهرام را در بر نمىگيرد و در سال 1221 خاتمه مىيابد ، پراهميّت‌تر است . زيرا اين دوره تقريبا بخش اعظم همان دورهء صد سالهء مورد استناد گلداسميد را در بر دارد و در آن شرح منظوم رويدادهاى حول‌وحوش ملوك كيانى از ملك فتحعلى خان در عهد شاه سلطان حسين تا ملك بهرام خان در دههء نخست فرمانروايى فتحعلى شاه قاجار را دربرمىگيرد . مستندات تاريخى فراوانى براى رد اين نظريّه گلداسميد در منابع و متون تاريخى وجود دارد . گذشته از آنچه در متن اين كتاب بدانها اشاره مىشود ، منابع تاريخى اواخر زنديه و اوايل قاجاريه حاوى اخبارى هستند كه از توجّه دولتهاى ايرانى به امور سيستان نشان دارند . پيش از عهد قاجاريه و در عهد زنديان ، كريم خان در صدد گسترش دامنهء اقتدار خويش به سيستان بود . در آشفتگيهاى پس از مرگ نادر شاه و برآمدن درّانيان ،

--> ( 1 ) . داوودى ، همانجا .